Ιζαντόρα και Ραϋμόνδος Ντάνκαν

Η Ισιδώρα Ντάνκαν γεννήθηκε στο Σαν Φρανσίσκο στις 26 Μαϊου 1877 και πέθανε στη Νίκαια της Γαλλίας στις 14 Σεπτεμβρίου 1927. Ήταν Αμερικανίδα χορεύτρια και δασκάλα χορού, ενώ θεωρείται πρωτοπόρος του μοντέρνου χορού.

Διδάχτηκε για λίγο μπαλέτο, αλλά τελικά επαναστάτησε ενάντια σε αυτό, θεωρώντας το αφύσικο, περιοριστικό και στρεβλό. Το προσωπικό της χορευτικό ύφος, επηρεασμένο από τη φύση, τα κύματα και την κίνηση των δέντρων, από τα αρχαιοελληνικά γλυπτά και από τη φιλοσοφική σκέψη των Fr. Nietzsche και Havelock Ellis, βασιζόταν στη ροή της κίνησης του σώματος με έναν τρόπο που για την ίδια εξέφραζε τους ρυθμούς της φύσης και τα πιο ευγενή αισθήματα του ανθρώπου.

Πίστευε ότι η πηγή όλων των κινήσεων βρισκόταν στο ηλιακό πλέγμα και ο χορός της, αντίθετα με το μπαλέτο, έδινε σημασία στη χρήση της βαρύτητας και του βάρους του σώματος. Το κινητικό της λεξιλόγιο περιλάμβανε κινήσεις όπως απλά πηδήματα, τρέξιμο, αναπηδήσεις, μεγάλες εκφραστικές κινήσεις και παιγνιώδεις μιμητικές κινήσεις. Χόρευε με τα πόδια της γυμνά και χωρίς παπούτσια, φορώντας ανάλαφρα κοστούμια και επαναστάτησε ενάντια στην άποψη της εποχής της ότι η κλασική μουσική δεν ήταν κατάλληλη για χορογραφία. Η ίδια χρησιμοποίησε μουσικές των Beethoven, Chopin, Mendelssohn, Schubert και άλλων.

Η επαγγελματική της καριέρα ως ηθοποιού ξεκίνησε στο θίασο του Augustin Daly, και το 1897 μετακόμισε με την οικογένειά της στο Λονδίνο όπου προσέγγισε την αρχαία ελληνική τέχνη και διαμόρφωσε τις ιδέες της για το χορό. Ξεκίνησε δίνοντας ρεσιτάλ σε σπίτια και γκαλερί και το 1902 με την οικονομική στήριξη της Loie Fuller (επίσης πρωτοπόρου του μοντέρνου χορού) έδωσε παραστάσεις στη Βιέννη και τη Βουδαπέστη. Η πρώτη της παράσταση στο Παρίσι, στο θέατρο Sarah Bernhardt το 1903 δεν είχε πολύ μεγάλη απήχηση, σε αντίθεση με τις εμφανίσεις της το 1909, που συνέπεσαν με τις εμφανίσεις των Ρωσικών Μπαλέτων του Ντιαγκίλεφ.

Το 1903 επισκέφτηκε για πρώτη φορά την Ελλάδα μαζί με την οικογένειά της. Εκεί, στο λόφο του Κοπανά, στην περιοχή του σημερινού Βύρωνα, έχτισαν ένα σπίτι με βάση τα σχέδια του παλατιού του Αγαμέμνονα στη Μυκήνες. Κατά τη διάρκεια της παραμονής τους και έχοντας υιοθετήσει ‘αρχαίοελληνικό’ ένδυμα που τραβούσε τα βλέμματα των ντόπιων, πραγματοποίησαν αρκετές μικρές εκδρομές σε μέρη που είχαν αρχαιολογικό ενδιαφέρον όπως η Ελευσίνα και ο Κολωνός.  Επίσης η Ισιδώρα πραγματοποίησε το όνειρό της να χορέψει κάτω από το βράχο της Ακρόπολης στο αρχαίο θέατρο του Διονύσου. Πριν φύγει για τη Βιέννη, εξασφάλισε το Δημοτικό και το Βασιλικό Θέατρο για παραστάσεις, οι οποίες σύμφωνα με τον τύπο της εποχής προσέλκυσαν μεγάλο πλήθος και σημείωσαν αξιοσημείωτη επιτυχία.

isadoraΤο 1904 περιόδευσε στη Ρωσσία, και θεωρείται ότι πιθανόν να επηρέασε τον χορογράφο Michel Fokine στις δικές του χορογραφικές αναζητήσεις. Το 1905, μαζί την αδερφή της Elisabeth ίδρυσε ένα σχολείο για 40 παιδιά στο Grünewald κοντά στο Βερολίνο, το οποίο μετέφερε στο Παρίσι το 1908. Στο σχολείο της δεν δίδασκε η ίδια, αλλά το στήριζε οικονομικά με τα έσοδα από τις παραστάσεις που έδινε σε όλη την Ευρώπη με μεγάλη επιτυχία.

Τα έργα της τροφοδοτούνταν από την ενέργεια και το φιλελεύθερο πνεύμα της και από την γεμάτη πάθος και τραγωδίες ζωή της. Είχε διάφορες σχέσεις, παρά τις κοινωνικές συμβάσεις, μεταξύ άλλων, με τον Βρετανό σκηνοθέτη Edward Gordon Craig, με τον εκατομμυριούχο ιδιοκτήτη της ομώνυμης εταιρείας Paris Singer και με τον Ρώσο ποιητή Sergei Esenin, ο οποίος τρελάθηκε και αυτοκτόνησε το 1925. Τα δυο της παιδιά πνίγηκαν σε ένα τραγικό ατύχημα το 1913, και οι δύο διάσημες χορογραφίες της αυτής της περιόδου, η Marsellaise (1915) και το Marche Slave (1916) πραγματεύονται την ανθεκτικότητα του ανθρώπινου πνεύματος μπροστά στις αντιξοότητες. Λίγες μέρες μετά το θάνατο των παιδιών της η πήγε για ένα σύντομο διάστημα στην Κέρκυρα για να συνέλθει μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας. Δύο χρόνια αργότερα ταξίδεψε για δεύτερη φορά στην Αθήνα, που ζούσε σε ένα κλίμα έντονου διχασμού σχετικά με τη συμμετοχή της Ελλάδας στον πρώτο παγκόσμιο πόλεμο. Η Ντάνκαν εγκαταστάθηκε στο ξενοδοχείο Μεγάλη Βρετανία και σε μια έξαρση πολιτικού ενθουσιασμού βγήκε στην πλατεία Συντάγματος σε ένδειξη υποστήριξης του Βενιζέλου. Εκεί χόρεψε τραγουδώντας τη Μασσαλιώτιδα και αναφωνώντας ‘Vive La France!’, όμως η κατάσταση στη χώρα ήταν πολύ ταραχώδης και το ταξίδι της δεν κράτησε πολύ.

Κατά τη διάρκεια του τελευταίου της ταξιδιού στην Αθήνα, το καλοκαίρι του 1920, η Ντάνκαν απογοητεύτηκε έντονα όταν αντίκρισε το σπίτι στον Κοπανά κατεστραμμένο και κατοικημένο από ντόπιους βοσκούς. Αργότερα όμως, σύμφωνα με την αυτοβιογραφία της, τιμήθηκε από τον ίδιο τον Ελευθέριο Βενιζέλο στο Παναθηναϊκό στάδιο με ένα δάφνινο στεφάνι. Επίσης σε εκείνο το ταξίδι τραβήχτηκαν τα περίφημα πορτραίτα της Ισιδώρας στην Ακρόπολη από το φημισμένο φωτογράφο Edward Steichen. Τελικά , η Nτάνκαν έφυγε από την Αθήνα με αφορμή την πολιτική αναταραχή που προκάλεσε ο θάνατος του Βασιλιά Αλέξανδρου από το δάγκωμα ενός πιθήκου που κρατούσε ως κατοικίδιο!

Παρ’ όλο που οι παραστάσεις της ήταν προσεκτικά σχεδιασμένες έδιναν την εντύπωση  του αυτοσχεδιασμού και οι επίδρασή τους βασιζόταν στο εκπληκτικό της χάρισμα και στην βαθιά συναισθηματική σχέση με τη μουσική. Δεν δημιούργησε ποτέ μια τεχνική, παρ’ όλο που επηρέασε βαθιά πολλούς που την είδαν, όπως για παράδειγμα ο χορογράφος Frederic Ashton, που θαύμασε πολύ την πλαστικότητα και τη ροή της κίνησής της.

Η Αμερική ήταν συγκρατημένη στις αντιδράσεις της απέναντί της, παρ’ όλο που την επισκέφτηκε πολλές φορές για παραστάσεις. Ήταν εξαιρετικά δημοφιλής, εν τούτοις, στη Ρωσσία. Εξέφρασε θερμά τη συμπάθειά της για το νέο Σοβιετικό καθεστώς και άνοιξε σχολή στη Μόσχα το 1921. Χορογράφησε επίσης δύο έργα για την κηδεία του Λένιν και περιόδευσε στην Ουκρανία χαρίζοντας τα χρήματα των παραστάσεων στους φτωχούς.

Το 1924 έφυγε από τη Ρωσία  πάμπτωχη και εγκαταστάθηκε στη Νις της Γαλλίας το 1925, όπου έδωσε λίγες παραστάσεις. ‘Έδωσε το τελευταίο της ρεσιτάλ στο Παρίσι το Μάιο του 1927 , και λίγο αργότερα σκοτώθηκε όταν το φουλάρι της πιάστηκε στη ρόδα του ανοιχτού της αυτοκινήτου.

Η αυτοβιογραφία της Η Ζωή μου εκδόθηκε στη Νέα Υόρκη το 1927 και στο Λονδίνο το 1928. Παρ’ όλο που οι ‘Isadorables’ έξι από τις μαθήτριές της συνέχισαν να διδάσκουν τις ιδέες και την κίνησή της μετά το θάνατό της, κανείς δεν μπορούσε να αντικαταστάσει τη μαγεία της.

Μία εντύπωση του χορού της, μπορεί κανείς να αποκομίσει βλέποντας ζωγραφικά έργα, σκίτσα, φωτογραφίες και κινηματογραφικά ή τηλεοπτικά έργα που έχουν φτιαχτεί γι’ αυτήν. Χορογράφοι όπως οι Frederick Ashton, Maurice Bejart & Kenneth MacMillan έχουν χορογραφήσει έργα προς τιμήν της.

Επιμέλεια κειμένου: Στεριανή Τσιντζιλώνη